Shakespeare given international twist at upcoming Globe To Globe festival

 Shakespeare given international twist at upcoming Globe To Globe festival

Globe To Globe: An innovative new festival will see 37 of Shakespeare’s plays performed in 37 different languages.

In a rehearsal room at the Marjanishvili, a beautifully preserved art deco theatre in Tbilisi, Touchstone is throwing Orlando to the ground. Audrey is sucking on a bottle of vodka and Rosalind and Celia are hanging out in wardrobes by the stage. A plume of smoke rises above the director, Levan Tsuladze, mingling with smoke from everyone else – there are so many cigarettes, the room is turning blue. Tsuladze barks out an instruction. Audrey takes another swig. Orlando gets up grinning.
This is Shakespeare, Georgian style, and it’s coming to Shakespeare’s Globe. Over the next two months, audiences can hear Shakespeare in Georgian and Armenian, and 35 other languages (including sign) as part of Globe To Globe, a groundbreaking theatrical incarnation of Babel. Nationalities in dispute will perform Shakespeare cheek by jowl – Israel’s Habima National Theatre is performing The Merchant Of Venice; the Palestinian Ashtar Theatre, Richard II – and countries as old as China will be joined by those as young as, excitingly, South Sudan.
Shakespeare will be presented as a truly international poet, although back in Georgia, Tsuladze is making claim to Shakespeare as essentially Georgian. ‘While in Turgenev people are still drinking tea, four people have died in Shakespeare,’ says Tsuladze. ‘That’s much closer to the Georgian spirit.’
You can find parallels for everyone’s story in Shakespeare, and Tsuladze is using As You Like It (May 18 and 19) to tell a very Georgian one. ‘The Forest of Arden is a place of freedom where one feels love, joy, pain, everything,’ he says. ‘And there’s only one other place where you can feel that, which is a theatre. Especially a small theatre living in hardship.’ He’s partly referring to the company he set up, Georgia’s first independent theatre company, The Basement Theatre (in 1997, before he took over at the Marjanishvili), and which staged plays banned during the Soviet occupation.
Tsuladze talks of a time when the KGB would infiltrate performances and Georgian audiences learned to attribute a double meaning to what was spoken on stage. Georgia is now independent but its relationship with Russia remains critical – Russia invaded Tbilisi in 2008 in support of the separatist governments of South Ossetia and Abkhazia. ‘For a while, we were making theatre that would simply help audiences survive,’ he says. ‘The idea of resistance is everywhere in Georgian theatre. Everything they feel in the Forest of Arden, I’ve felt. Arden is a metaphor for theatre itself.’
Farther south, the Gabriel Sundukyan National Academic Theatre of Armenia is in rehearsal for King John (May 16 and 17) in its, equally magnificent, 1920s theatre in Yerevan. This production is looking terrific: Queen Eleanor is sporting nails like twigs; the French and English go to war using suitcases as weapons; the production has the feel of an epic, black absurdist tragedy. ‘People think King John is one of Shakespeare’s weaker plays,’ says Armen Marutyan, who plays the King. ‘But I think you can draw a line between King John, Hamlet and King Lear.’
Director Tigran Gasparyan, who sucks on Marlboros as though they were life-support machines, argues that democracy is key to the play. ‘The main idea is that no king or president should ever take power by force; that way will not end well,’ he says. ‘The people were as important then as they are today.’
Armenia, too, has its own legacy of violent political oppression – this proud, ancient country has endured successive Mongol and Ottoman rule, as well as Soviet. Meanwhile, the 1915 Armenian Genocide and the ongoing struggle to get official recognition for it (including from Britain) remains a weeping sore. ‘There’s no one in Armenia who doesn’t bear the trace of what happened,’ says Gasparyan. ‘But the effect of art and culture on a person is more vivid than a piece of paper.’
‘If theatre can’t relate to the everyday struggle for life and love, what can?’ adds Marutyan. ‘It’s a common language in France, Japan. Our earth is so small, all our problems are the same.’

უუფლებონი !

 „მარიამ სტიუარტის“ მსახიობები საქართველოში ნაკლებად ცნობილნი არიანო, აღნიშნა თემურ ჩხეიძემ ერთ-ერთ სატელევიზიო ინტერვიუში და მისი ნათქვამი ბევრმა „ხელზე დაიხვია“, ჩათვალა რა, რომ „საქართველოში ნაკლებად ცნობილი“ ყველასთვის „უცნობს“ და „აღიარებას მოკლებულს“ ნიშნავს. სხვა შემთხვევაში, ნაკლებად ცნობილ მსახიობებზე რატომ შეაჩერეთ ყურადღებაო, აღარ ვკითხავდით რეჟისორს, რომელიც შემოქმედებითი ჯგუფის არჩევანით ყოველთვის გამოირჩეოდა. თბილისში სანკტ-პეტერბურგიდან ჩამოსული გიორგი ტოვსტონოგოვის სახელობის დიდი დრამატული თეატრის დასის გამოცდილებაზე მეტყველებდა პროგრამა, რომელიც სახალხო და დამსახურებული არტისტების სახელებითა და გვარებით იყო სავსე, რომ აღარაფერი ვთქვათ ფრიდრიხ შილერის „მარიამ სტიუარტზე“, რომლის მარჯანიშვილის თეატრში წარმოდგენით თემურ ჩხეიძემ ქართველ მაყურებელს ორი დაუვიწყარი საღამო აჩუქა. შილერის მიერ 1800 წელს დაწერილი ტრაგედია, რომელიც 1586-87 წლების ინგლისში ვითარდება, რეჟისორმა 3 საათსა და 10 წუთში ჩაატია. მხოლოდ ისტორიული ფონი და ისტორიული კონფლიქტი, რაც თავის დროზე თვით დრამატურგმაც მეორე პლანზე გადაიტანა, თემურ ჩხეიძემ კიდევ უფრო მეათეხარისხოვანი გახადა და მთავარი აქცენტი, როგორც სჩვევია ხოლმე, ადამიანზე, უფრო კონკრეტულად: ორი ქალის ხვედრზე, მათ შეზღუდულ თავისუფლებაზე, უფლებებსა და მარტოობაზე გააკეთა. ვიდრე ცნობილი და მსოფლიოს სხვადასხვა თეატრში განხორციელებული პიესის ჩხეიძისეულ გადაწყვეტაზე ვიტყოდე, აღვნიშნავ, რომ ბ-ნი თემური საუკეთესო ინტერპრეტატორია, რამდენადაც შეუძლია „უკვდავყოს“ ავტორი, რომლის ნამუშევარსაც ხელს მოჰკიდებს, იმით, რომ მის ნაწარმოებს არ დაუკარგოს არაფერი, რაც ღირებული აქვს. ჩხეიძესთან ყოველთვის გამოკვეთილია სათქმელი, აქტუალურია თემა, რომელსაც ეხება და წარმოჩენილია ის, რაც სხვებისთვის „უხილავი“ და „ტექსტში ჩაკარგული“ შეიძლება აღმოჩნდეს. ამიტომაც იწვევს მისი თითოეული წარმოდგენა ინტერესსა და მოლოდინს, განსაკუთრებით მათში, ვისაც ტექსტზე დაფუძნებული თეატრი და ტრადიციულ თეატრალურ ფორმაში მოწოდებული სანახაობა უყვარს. 2005 წელს დადგმული „მარიამ სტიუარტის“ პირველივე სცენიდან ყურადღებას იქცევს სცენოგრაფია, რომელიც ასევე ქართველს, ცნობილ თეატრის მხატვარს - გოგი ალექსი-მესხიშვილს ეკუთვნის. მის მიერ გაფორმებული სივრცე ერთდროულად ორივე დედოფლის ადგილსამყოფელს გვაჩენებს: მარცხენა კუთხეში მარიამ სტიუარტის სატუსაღოდ ქცეული ციხესიმაგრის ერთ-ერთი ოთახია მოცემული, ხოლო მარჯვენაში - ელისაბედის სასახლის სათათბირო-მისაღები. ოთახების ინტერიერი ერთმანეთისგან დიდად არ განსხვავდება, რამდენადაც რომელიმე ერთის უპირატესობის წარმოჩენა მთავარი ამოცანა სულაც არ არის მხატვრისთვის, რომელიც რეჟისორის კონცეფციას ზუსტად და ოსტატურად „ემორჩილება“. სცენოგრაფი ძალიან სადა, მრავალფუნქციური და ადვილად მოძრავი დეკორაციით ხელსაყრელ სივრცეს ქმნის როგორც მსახიობთა გადაადგილებისთვის ასევე სხვადასხვა სცენის განვითარებისთვის. ზემოთ აღნიშნული ოთახები, სცენის წინა პლანის მარცხენა და მარჯვენა ნაწილები, ერთმანეთისგან მხოლოდ ზემოდან დაშვებული მართხკუთხა ფორმის დეკორაციით არის გამოყოფილი. ხის რამდენიმე მოჩარჩოება შუაში სარკმლების მსგავსად არის ამოჭრილი, ქვემოთ გამჭვირვალეა. ვერტიკალები მარტივად ტრიალდება და ჯერ თვალწინ გვიშლის მესამე პლანს, მეორე მოქმედებაში კი უკვე აღარ „ეფარება“ სიღრმეს, მეოთხე პლანს, სადაც ხიდის მსგავსი კონსტრუქციაა მოწყობილი და საიდანაც ელისაბედი ბაღში მოსეირნე მარიამს პირველად მოჰკრავს თვალს, შემდეგ კი პირისპირ, ვითომდა შემთხვევით, „შეეჩეხება“. თავდაპირველად მოქმედებები, ერთმანეთის პარალელურად, მხოლოდ ერთ ან ორ პლანში ვითარდება. წარმოდგენის მეორე ნახევარში მიზანსცენები უკვე ისეა აწყობილი, რომ მთელ სასცენო სივრცეს მოიცავს და უფრო მრავალპლანიან, მრავალფიგურიან კომპოზიციას ქმნის. სცენოგრაფია, განათების მხატვრობა (ვ. ვლასოვი), ქორეოგრაფია (ს. გრიცაი), მუსიკალური გაფორმება (გამოყენებულია ნაწყვეტები ჰ. მალერისა და ა. შნიტკეს ნაწარმოებებიდან) მაყურებელს თვალს და ყურს კი არ „ჭრის“, პირიქით, უქმნის ყველანაირ პირობას და განწყობას იმისთვის, რომ დაინახოს, მოისმინოს და აღიქვას ყველაფერი, რისთვისაც სპექტაკლი დაიდგა. განსაკუთრებული შეგრძენებაა, როდესაც ხედავ, რომ უცხოეთში განხორციელებული დადგმის წარმატებაში მნიშვნელოვანი წვლილი სწორედ ქართველებს მიუძღვით. თუმცა, როდესაც მხატვრული ხარისხით გამორჩეულ ხელოვნების ნიმუშთან გაქვს საქმე, ნაკლებად მნიშვნელოვანია თუ რა ეროვნების წარმომადგენლების დამსახურებით შეიქმნა - ქართველების, რუსების, ამერიკელების თუ სხვების . . . რომ არა სანკტ-პეტერბურგელი მსახიობები, რომლებიც სამსახიობო ოსტატობით ყოველთვის გამოირჩეოდნენ, აღნიშნული წარმოდგენაც, ვფიქრობ, სხვანაირი იქნებოდა. ისინი ჩვენთვის ჯერ კიდევ ძალიან კარგად ნაცნობ ენაზე მეტყველებდნენ და თანაც როგორ გამართულად, სუფთად; მათი ხმა და მეტყველება ემოციური მონოლოგებისა და დიალოგების დროსაც კი მკაფიო და ყველასთვის გასაგები იყო. მიუხედავად იმისა, რომ რუსული თეატრის მსგავსად, ქართული თეატრალური ხელოვნების ნიმუშთა უმეტესი ნაწილი დრამატურგიულ ნაწარმოებზე, ანუ ტექსტზეა აგებული, მეტყველების კულტურით, შეიძლება ითქვას, რომ ვეღარ გამოვირჩევით. პირველივე სცენიდან ხვდები, რომ სცენაზე და სცენის მიღმა პროფესიონალები დგანან. ამის მიუხედავად, ადვილი არ არის მაყურებელს მოუთხრო ამბავი, რომლის დასაწყისი, განვითარება და დასასრული მისთვის ცნობილია. მთელი შემოქმედებითი ჯგუფის და განსაკუთრებით, რეჟისორის წარმატებაც სწორედ იმაშია, რომ ზემოთ აღნიშნული რეალობის მიუხედავად, მათ შეძლეს და მარიამ სტიუარტის თავის მოკვეთამდე დარჩენილ სამ დღეში განვითარებული მოვლენები დამაჯერებლად და საინტერესოდ მოგვაწოდეს. ადამიანი, მისი სულიერი სამყარო და განცდები რომ თემურ ჩხეიძის შემოქმედების მთავარი თემაა, ქართველმა მაყურებელმა კარგად იცის. 2010-11 წლებში საქართველოში, თბილისის საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალის ფარგლებში ჩამოტანილი დიდი დრამატული თეატრის წარმოდგენების - მაიკლ ფრეინის „კოპენჰაგენისა“ (სცენოგრაფი გოგი ალექსი-მესხიშვილი) და თეოდორ დოსტოევსკის „ბიძიას სიზმარის“ შემდეგ, რეჟისორმა არჩევანი „მარიამ სტიუარტზე“ შეაჩერა. მასში ჩხეიძემ ქალის უძლურება და უსუსურობა გამოკვეთა. მიუხედავად იმისა, რომ „ისტორიული შემთხვევითობის“ თუ ბედისწერის „წყალობით“, ორი მთავარი პერსონაჟი ქალის მდგომარეობა ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავდება, უმაღლეს ხელისუფლად შერაცხულიც კი ისეთივე დაუცველი და მარტოსულია, როგორც დატყვევებული. კანონი რომ ყველასთვის ერთი არ არის, ადასტურებს ცხოვრება, ერთის მხრივ, მარიამის, რომელიც კანონის დარღვევით სწორედ იმათ გაასამართლეს, ვინც კანონი მიიღო, მეორეს მხრივ, ელისაბედის, რომელიც შესაძლოა „გაექცეს“ კანონს და სათავისოდაც კი გამოიყენოს ის, მაგრამ ვერსად წაუვა ხალხის მოთხოვნას, ბრბოს ნებასურვილს, საზოგადოების აზრს, რომელიც თავისუფალი არჩევანის უფლებას ართმევს. წარმოდგენაში საინტერესოდ ვითარდება ელისაბედის გარშემო შემოკრებილი, ხელისუფალთან დაახლოებული მამაკაცების ბედი. ისინიც სწორედ საზოგადოების აზრით მანიპულირებენ და ყოველთვის ახერხებენ იმას, რომ მათზე დაკისრებული პასუხისმგებლობა თავიდან აიცილონ და ზურგზე ტვირთად აჰკიდონ ქალს, რომელიც სინამდვილეში სწორედ მათში ეძებს დასაყრდენს, თანაგრძნობას, თანადგომასა და ერთგულებას. ელისაბედს განასახიერებს რუსეთის სახალხო არტისტი, სტანისლავსკის პრემიის ლაურეატი მარინა იგნატოვა, მარიამ სტუარტს - ირინა პატრაკოვა. საკუთარი პერსონაჟის სახე და ტრაგედია ორივემ ოსტატურად დაგვიხატა. თუმცა, მათ შორის განსაკუთრებით მაინც მარიამ სტიუარტი მომეწონა, რომლის გარდასახვის უნარიც - ერთდროულად იყოს ძლიერიც და სუსტიც, ჭკვიანიც და დაბნეულიც, მედგარიც და მთრთოლვარეც, აღფრთოვანებას იწვევს. დამაჯერებელია ყველგან, მაგალითად ერთ-ერთ პირველში სცენაში, როდესაც დებატებში იწვევს რუსეთისა და უკრაინის სახალხო არტისტს, რამდენიმე სახელმწიფო პრემიის ლაურეატს, ლორდ ბერლის როლის შემსრულებელ ვალერი ივჩენკოს, რომელიც ელისაბედისგან მისი სიკვდილით დასჯას მოითხოვს. მასთან სიტყვიერი შერკინებისას სტიუარტი ძლიერი და უშიშარი ქალის შთაბეჭდილებას ტოვებს, მისი ოთახიდან გასვლის შემდეგ კი, საკუთარ გამზრდელთან მარტო დარჩენილი, ისე ცახცახებს, რომ სიბრალულსა და თანაგრძნობას იწვევს. ირინა პატრაკოვა განასახიერებს ქალს, რომელიც ლამაზიც არის და მიმზიდველიც, ყველა ხერხს მიმართავს იმისთვის, რომ საკუთარი სიცოცხლე იხსნას და თავი გადაირჩინოს. სიამაყის შებღალვის უფლებას არავის აძლევს, მაგრამ სულგრძელობა, სასიკვდილო განაჩენის მიუხედავად, გარშემომყოფთა მიტევებაში ეხმარება. რეჟისორის, პარტნიორებისა და საკუთარი სამსახიობო ოსტატობის მეშვეობით, პატრაკოვა ქმნის სტიუარტის ისეთ სახეს, როგორიც არ გვინახავს. ემოციურად არის დატვირთული სცენა, რომელშიც მარიამს ეშაფოტზე გასასვლელად ამზადებენ: წრეზე დარბის, რამდენადაც უნდა რომ გაექცეს მოახლეს, რომელიც წითელი კაბით (მისი ბოლო სამოსით) ხელში დასდევს, ცდილობს დაეწიოს და ჩააცვას. ფინალურ სცენებში კარგად ჩანს, რამდენად არ ეთმობა სიცოცხლე და უჭირს შეინარჩუნოს სიმშვიდე, მაგრამ როგორ ცდილობს, არ დაკარგოს ქალის სახე და სილამაზე. მარიამ სტიუარტის მთავარი შეკითხვა თუ არის - „გააქვთ კი სამართლიანი კანონი?“, მარტო დარჩენილი ელისაბედი ამბობს ფრაზას - „ვაი იმას, ვინც ბრბოს დაეყრდნობა!“, რომლის სიმწარეც საკუთარ თავზე აქვს გამოცდილი და მისი ხვედრის გაზიარებას არავის ურჩევს. ელისაბედი მსხვერპლია, არა მხოლოდ როგორც მონარქი, არამედ როგორც ქალი, რომელიც ჯერ გამოიყენეს, შემდეგ - მიატოვეს. მარინა იგნატოვას მიერ განსახიერებულ პერსონაჟში ჩანს, რამდენად ფრთხილი, გონიერი და დაკვირვებული ქალია ელისაბედი, როგორ ცდილობს ხელიდან არ გაუშვას და ბოლომდე გამოიყენოს შანსი, რომელიც შეიძლებოდა სტიუარტს მისცემოდა . . . თუმცა, ნაწარმოების ხიბლიც იმაშია, რომ ავტორი სიუჟეტს ერთმანეთის საწინააღმდეგო არგუმენტებზე აგებს. რეჟისორი გვაჩვენებს, რომ ელისაბედიც ისეთივე დაუცველი და უმწეოა, როგორც სხვა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე თავისუფალ არჩევანს და თავისუფლებას ეხება. მარინა იგნატოვას პერსონაჟი შვებას იგრძნობს, როდესაც თამაშიდან გავდივარო, განაცხადებს, მაგრამ მისი ტრაგედიაც იმაშია, რომ ვერ თავისუფლდება პასუხისმგებლობისგან, რომელიც იტყვირთა და კიდევ, მას არ შეუძლია არ უყვარდეს, არ საჭიროებდეს თანადგომას და თანამოაზრეს. იგნატოვას პერსონაჟის გაბოროტების და საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების მიზეზიც სწორედ სიმარტოვის, ღალატისა და საყვარელი ადამიანის წინაშე დამცირების განცდაა. მაყურებლისთვის საინტერესოა მისი და ლესტერის, ასევე, მრჩევლების დიალოგი, როდესაც მსახიობი ცდილობს ინგლისის ბედსა და მომავალზე მოფიქრალი, ყველაფრის უსისხლოდ დამთავრების მსურველი ქალის სახე შექმნას. იგნატოვას მონაწილეობით შთამბეჭდავია ბოლო ორი ფინალური სცენა, როდესაც ორი ქალი ერთმანეთს სცენის შუაგულ სიღრმეში, თეთრი განათებით „დამშვენებული“ მოჩარჩოების შაუგულში ხვდება: ორივეს წითელი კაბა აცვია, ორივე თანასწორია (სქესით და წარმომავლობით) და ორივე მსხვერპლია საკუთარი უუნარობის - იყოს თავისუფალი! სცენის სიღრმიდან გამოსული ელისაბედი მთელი წარმოდგენის განმავლობაში, როგორც მახსოვს, პირველად ეშვება სავარძელში, როგორც ხელისუფალისთვის განკუთვნილ ადგილას და მართალია როგორც იქნა მოიშორა კონკურენტი, მაგრამ მარინა იგნატოვას პერსონაჟში იგრძნობა, რომ მისი სიმშვიდე მოჩვენებითია. უსიტყვო ფინალური სცენა მთელ წარმოდგენაში, პირადად ჩემთვის, ყველაზე მეტყველი აღმოჩნდა: მართალია ელისაბედი ცოცხალია, მაგრამ სულაც არ არის გამარჯვებული ან ბედნიერია, ის ყველაზე მიტოვებული და უნუგეშოა... მსახიობთა საშემსრულებლო ხელოვნების თვალსაზრისით, არანაკლებ საინტერესოდ განასახიერა საკუთარი პერსონაჟი ვალერი ივჩენკო, რომელიც ზემოთ უკვე ვახსენე. უფროსი თაობის წარმომადგენლის თამაშში მისი სამსახიობო ოსტატობა თვალნათლივ გამოვლინდა და განსაკუთრებით დაგვამახსოვრდა სცენაში, როდესაც მთელი სპექტაკლის განმავლობაში შეუვალი და მტკიცე ხასიათის, სტიუარტის სიკვდილით დასჯის მომხრე ლორდი სიკვდილის წინ მარიამს სულ სხვაგვარად ექცევა, მისი ხმის ტემბრი ხდება თბილი, მიმართვა რბილი და მორჩილი. ივჩენკოს გმირისგან განსხვავებით, გენადი ბოგაჩევის ჯორჯ ტალბოტი, რომელიც ბერლის მთავარი ოპონენტია, ემოციურად, მაგრამ არგუმენტირებულად ცდილობს ელისაბედი მარიამ სტიუარტისთვის სიცოცხლის შენარჩუნებაში დაარწმუნოს. მათგან განსხვავებით, ბევრად სახიფათო და რთულ მდგომარეობაშია ჩავარდნილი სილამაზის მოტრფიალე გრაფი ლესტერი, რომელსაც ვალერი დეგტიარი თამაშობს. ცნობილმა მსახიობმა გამჭრიახი, ფრთხილი და ორივე ქალში იმედის აღმძვრელი მამაკაცის სახე შექმნა. მათთან ერთად, თითოეული მსახიობის თამაშითა და მათი პერსონაჟების დამოკიდებულებით ორი ქალისადმი, რეჟისორი სვამს კითხვებს, რომლებზედაც თანამედროვე ადამიანი შეიძლება დაფიქრდეს და აღმოაჩინოს, რომ თემურ ჩხეიძის მიერ მოთხრობილი დღეს გაცილებით აქტუალურია, ვიდრე ოდესმე, თუნდაც მარტოსული ელისაბედის ცხოვრების პერიოდში.

ტაბულა © 2012

Review by Howard Loxton (2011)

Captain Corelli’s Mandolin, Mercury Theatre, Colchester, review By Dominic Cavendish

THEATRE: Captain Corelli’s Mandolin at Mercury Theatre

A sharp love story told with humour and puppets

გაზეთი 24 საათი

...წარმოიდგინეთ, "კომედია დელ არტე", რომელიც თამაშდება ბოსხის, კრანახის ან დიურერის ნახატებში - აი, ასეთი გამოვიდა ქართული "დეკამერონი".

...სამოედნე სანახაობიდან Opera-seria-ში ინაცლებ. თუმცა "ოპერული" პირობითობების მიუხედავად, ასეც ასწრებ ამბისგან დისტანცირებას - დარბაზსა და სცენას ქალაქამდე მოღწეული წარღვნის წყალი ფარავს... მთელი დარბაზი - როგორც ნოეს კიდობანი - ისე იფარება წყლის ქვეშ... გამოვტყდები, იშვიათად მინახავს ასეთი ეფექტური და თან კონცეპტუალურად ასე ზუსტი დასასრული.

...როგორც ერთ ადგილზე მრავალჯერ დაცემულ წვეთს შეუძლია გახვრიტოს ქვა, ასევე მცირე ცოდვათა სიმრავლემაც შეიძლება დააჩქაროს მეორედ მოსვლა.

აქ შეუძლებელია გადარჩეს ერთი და დაიღუპოს მრავალი ათასი...

აქ შეუძლებელია, რომ რჩეულნი აღმოჩნდნენ ნოეს კიდობანში, რადგან აქ ნოეს კიდობანშიც შეაღწევს წყალი...

აქ ნოეს კიდობანიც ჩაიძირება...

არსებობს მრავალი ცოდვა და ერთი ბედისწერა; ასი ათასობით მცირე თუ დიდი განსაცდელი და ერთი კათარსისი.

აქ ვერავინ მოახერხებს უმცირესის დამალვასაც კი. იმ ორიდან - ყანაში გასულთაგან თუ საწოლში მძინარეთაგან - ვერც ერთი მოახერხებს დარჩენას...

აქ არ იქნება "მარჯვნივ და მარცხნივ", პასუხისგება ყველას მოუწევს...

ერთი, მცირეთაგანი, მრავალ თავის მსგავსთა ნაწილად იქცევა; ოკეანეთა აზვირთებას ნემსის ყუნწისხელა ცოდვაც კი შეძლებს... აფეთქება გარდაუვალია... თუმცა გარდაუვალია სიცოცხლეც! სამყარო განწირულია ხელახალი დაბადებისთვის...

...ესაა ამბავი ჩვენს მიერ დავიწყებული მომავლის შესახებ... ესაა ამბავი, რომელიც ღრმა ძილში ნანახი სიზმარივით მუდამ ჩვენთანაა, მაგრამ გაღვიძებულებს არასდროს გვახსოვს. ესაა სიკვდილსა და დაბადებას შორის ჩატეული ამბავი, ამბავი თითოეული ჩვენთაგანისა...

ლაშა ბუღაძე

დეკამერონი ქართულ სტილში

თე­ატ­რი პრე­მი­ე­რის­თ­ვის ემ­ზა­დე­ბა

თე­ატ­რი პრე­მი­ე­რის­თ­ვის ემ­ზა­დე­ბა

ლე­ვან წუ­ლა­ძის "დე­კა­მე­რო­ნი", რომ­ლის ნახ­ვა­საც მა­ყუ­რე­ბე­ლი გა­სუ­ლი წლის შე­მოდ­გო­მი­დან ელის, 29, 30, 31 მარ­ტ­სა და 1 აპ­რილს გა­ი­მარ­თე­ბა. ჯო­ვა­ნი ბო­კა­ჩოს ასი ნო­ვე­ლის­გან შეკ­რულ ნა­წარ­მო­ებს, დან­ტე ალი­გი­ე­რის "ღვთა­ებ­რი­ვი კო­მე­დი­ის" მსგავ­სად, "ადა­მი­ა­ნურ კო­მე­დი­ებ­საც" უწო­დე­ბენ. იმის შე­სა­ხებ, თუ რო­გო­რი გა­დაწყ­ვე­ტა მო­უ­ძებ­ნა რე­ჟი­სორ­მა XIV სა­უ­კუ­ნის იტა­ლი­ა­ში გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლი შა­ვი ჭი­რის­გან გა­რი­დე­ბუ­ლი პერ­სო­ნა­ჟე­ბის სათ­ქ­მელს, პრე­მი­ე­რის შემ­დეგ გა­ვი­გებთ.

მა­ნამ­დე გეტყ­ვით, რომ ნა­წარ­მო­ე­ბის ინ­ს­ცე­ნი­რე­ბი­სა და რე­ჟი­სუ­რის გარ­და, სპექ­ტაკ­ლის სცე­ნოგ­რა­ფი­აც ლე­ვან წუ­ლა­ძეს ეკუთ­ვ­ნის. პრე­მი­ე­რამ­დე რამ­დე­ნი­მე დღით ად­რე ახა­ლი დად­გ­მის შე­სა­ხებ სწო­რედ რე­ჟი­სორს გა­ვე­სა­უბ­რეთ.

- "დე­კა­მე­რო­ნის" პრე­მი­ე­რა 2010 წლის თბი­ლი­სის სა­ერ­თა­შო­რი­სო თე­ატ­რა­ლუ­რი ფეს­ტი­ვალ­ზე უნ­და გა­მარ­თუ­ლი­ყო, მაგ­რამ და­ნა­პი­რე­ბი არ გან­ხორ­ცი­ელ­და. რა­ტომ გა­გიგ­რ­ძელ­დათ მუ­შა­ო­ბა, ან რამ შე­გი­შა­ლათ მის დამ­თავ­რე­ბა­ში ხე­ლი?

- წი­ნა ფეს­ტი­ვალ­ზე პრე­მი­ე­რას კი არა, მხო­ლოდ პირ­ველ აქტს ვე­ლო­დე­ბო­დით... არ დავ­მა­ლავ და გეტყ­ვით, რომ სპექ­ტაკ­ლ­ზე მუ­შა­ო­ბის პრო­ცე­სი გაგ­რ­ძელ­და... თუმ­ცა, ერ­თი წე­ლი ძა­ლი­ან ბევ­რი სუ­ლაც არ არის... ეს ჩემ­თ­ვის იყო ამ­დენ ხანს მუ­შა­ო­ბა რთუ­ლი, თო­რემ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ძვე­ლი თე­ატ­რის­თ­ვის, მი­სი ძვე­ლი ტრა­დი­ცი­ე­ბის­თ­ვის, ალ­ბათ, ნორ­მა­ლუ­რია...

- რა იყო მი­ზე­ზი?

- უპირ­ვე­ლე­სად, ბო­კა­ჩოს ნა­წარ­მო­ებ­ში ჩა­დე­ბუ­ლი ამ­ბის ინ­ს­ცე­ნი­რე­ბა. მე­რე ის, რომ ვცდი­ლობ­დით ყვე­ლა­ფე­რი ლექ­სად გად­მოგ­ვე­ცა, ლექ­სად თუ არა, რიტ­მუ­ლად მა­ინც... ეს დროს მო­ითხოვ­და! ბევ­რი რამ იყო... არც ვი­ცი რო­გორ გითხ­რათ... ნა­წარ­მო­ებ­ში ხომ ერ­თი სი­უ­ჟე­ტი არ არის და მას­ზე მუ­შა­ო­ბაც რთუ­ლი აღ­მოჩ­ნ­და... ერ­თი პე­რი­ო­დი კი­დე­ვაც შე­ვა­ჩე­რე რე­პე­ტი­ცი­ე­ბი და სხვა სპექ­ტაკ­ლი გა­მო­ვუშ­ვი, რა­მაც დრო წა­ი­ღო...

- რა­ტომ შე­ა­ჩე­რეთ არ­ჩე­ვა­ნი ნა­წარ­მო­ებ­ზე, რომ­ლის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბაც ამ­დენ სირ­თუ­ლეს­თან იქ­ნე­ბო­და და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი, თუნ­დაც გას­ცე­ნი­უ­რე­ბის თვალ­საზ­რი­სით?

- ყვე­ლა­ფე­რი ძა­ლი­ან შემ­თხ­ვე­ვით მოხ­და... ასე­თი არ­ჩე­ვა­ნის­კენ მი­ბიძ­გა სტუ­დენ­ტო­ბამ და გეტყ­ვით რა­საც ვგუ­ლის­ხ­მობ: მი­შა თუ­მა­ნიშ­ვი­ლი თა­ვის სტუ­დენ­ტებს პირ­ვე­ლი კურ­სის ბო­ლოს, ან მე­ო­რე კურ­სის და­საწყის­ში აძ­ლევ­და ხოლ­მე ეტი­უ­დებს "დე­კა­მე­რო­ნის" თე­მა­ზე და ეს კარ­გად მახ­სოვს, ჩარ­ჩე­ნი­ლი მქონ­და მეხ­სი­ე­რე­ბა­ში... მი­სი გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბა ჯერ სტუ­დენ­ტებ­თან ვცა­დე, მოგ­ვი­ა­ნე­ბით კი თე­ატ­რ­ში დად­გ­მის სურ­ვი­ლი გა­მოჩ­ნ­და და აი, ასე შე­პარ­ვით და­ი­ბა­და ეს იდეა...

- რა სა­ხით გა­და­ვი­და ნა­წარ­მო­ე­ბი სცე­ნა­ზე?

- ჯერ რამ­დე­ნი­მე ნო­ვე­ლა ამო­ვირ­ჩი­ეთ, მა­თი რა­ო­დე­ნო­ბა ნელ-ნე­ლა შე­ვამ­ცი­რეთ და შემ­დეგ უკ­ვე მსა­ხი­ო­ბებ­თან ერ­თად და­ვიწყეთ მი­სი ლექ­სად წე­რა... ბო­კა­ჩოს ნა­წარ­მო­ე­ბი ქა­ლა­ქუ­რი რო­მა­ნის ჟანრს გა­ნე­კუთ­ვ­ნე­ბა, რო­მე­ლიც გუ­ლის­ხ­მობს ცი­ნიზმს და ერ­თის მხრივ, ზე­და­პი­რუ­ლო­ბას... მის სი­უ­ჟეტს ერ­თი პერ­სო­ნა­ჟი მე­ო­რეს რა­ღაც გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი, ანეგ­დო­ტუ­რი ფორ­მით უყ­ვე­ბა და მას­ში იმ­დე­ნი სათ­ქ­მე­ლია ჩა­დე­ბუ­ლი, რომ ტექ­ს­ტის­თ­ვის სცე­ნუ­რი ფორ­მის მო­ძებ­ნა ად­ვი­ლი არ იყო... ამ პრო­ცეს­ში აქ რამ­დე­ნი­მეს პო­ე­ზი­ის ნი­ჭიც კი აღ­მო­აჩ­ნ­და...

- ნა­წარ­მო­ე­ბის გარ­კ­ვე­უ­ლი სცე­ნე­ბის გად­მო­ქარ­თუ­ლე­ბა თქვენ­თ­ვის უცხო არ არის და ამ შემ­თხ­ვე­ვა­შიც ასე მოხ­და?

- არა, ყვე­ლა­ფე­რი ფლო­რენ­ცი­ა­ში ხდე­ბა და რა­ი­მეს ქარ­თუ­ლი რე­ა­ლო­ბის­თ­ვის მორ­გე­ბა არც დაგ­ვ­ჭირ­ვე­ბია, რად­გან მა­შინ­დე­ლის მსგავ­სად, სამ­ყა­რო ახ­ლაც საკ­მა­ოდ შეშ­ლი­ლია... თუმ­ცა, არის ერ­თი გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბა: "დე­კა­მე­რო­ნი" იწყე­ბა იმით, რომ ფლო­რენ­ცი­ა­ში ჩნდე­ბა ჭი­რი, 10 კა­ცი გარ­ბის ქა­ლა­ქი­დან და იწყებს ამ­ბე­ბის მო­ყო­ლას... ჩვენ­თან კი, პი­რი­ქი­თაა: ყვე­ლა­ფე­რი, რაც მშვე­ნი­ერ ქა­ლაქს და­ატყ­და თავს, იმ ამ­ბე­ბის სა­პა­სუ­ხოდ ხდე­ბა... ასე­თი გა­დაწყ­ვე­ტის­კენ გვი­ბიძ­გა ბო­კა­ჩოს ერ­თ­მა ფრა­ზამ, რო­მელ­საც ნა­წარ­მო­ე­ბის და­საწყის­ში წერს და და­ახ­ლო­ე­ბით ასე­თი ში­ნა­არ­სი აქვს: და­ნამ­დ­ვი­ლე­ბით არ ვი­ცით, ჩვე­ნი ცოდ­ვე­ბი­სათ­ვის, თუ პლა­ნე­ტე­ბის გან­ლა­გე­ბის გა­მო მო­უვ­ლი­ნა ღმერ­თ­მა გან­საც­დე­ლი ქა­ლაქ­სო... და მარ­თ­ლაც, პა­ტარ-პა­ტა­რა ცოდ­ვე­ბი ნელ-ნე­ლა იზ­რ­დე­ბა და სამ­ყა­როს ნგრე­ვას იწ­ვევს... სამ­ყა­როს აქვს თვით­გან­წ­მენ­დის თვი­სე­ბა მა­შინ, რო­დე­საც ამ­დე­ნი ცოდ­ვა გროვ­დე­ბა...

- "დე­კა­მე­რონ­ში" სიყ­ვა­რუ­ლის თე­მა მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია და ერო­ტი­უ­ლი სცე­ნე­ბიც მრავ­ლა­დაა...

- ჩვენ­თან ნაკ­ლე­ბად არის... რამ­დე­ნი­მემ მითხ­რა, ბო­ლოს და ბო­ლოს "დე­კა­მე­რო­ნია" და რა­ღაც ხომ უნ­და მოხ­დე­სო, მაგ­რამ მა­ინ­ც­და­მა­ინც არა­ფე­რია... არის სა­სიყ­ვა­რუ­ლო მო­ტი­ვე­ბი და არა აღ­ვი­რახ­ს­ნი­ლო­ბა, ან სა­ეკ­ლე­სიო პი­რე­ბის ლან­ძღ­ვაა... ეს სულ სხვა თე­მაა და არ არის ჩვენ­თ­ვის აქ­ტუ­ა­ლუ­რი... აქ ძა­ლი­ან და­უნ­დო­ბე­ლი ამ­ბე­ბის მიღ­მა, ადა­მი­ა­ნუ­რი ბუ­ნე­ბა და ცოცხა­ლი ის­ტო­რი­ე­ბი იკითხე­ბა... შე­იძ­ლე­ბა იფიქ­როთ, რომ ბო­კა­ჩო ქალ­თ­მო­ძუ­ლეა, ისე წარ­მო­ა­ჩენს მათ, მაგ­რამ პი­რი­ქით - ეს ქალ­თა სქე­სი­სად­მი ზედ­მე­ტი ინ­ტე­რე­სით არის გა­მოწ­ვე­უ­ლი... ჩვენ ისე უნ­და გაგ­ვე­კე­თე­ბი­ნა, რომ ქა­ლი მხო­ლოდ ჟი­ნის დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბის ობი­ექ­ტი კი არ გამ­ხ­და­რი­ყო, არა­მედ დრა­მა­ტულ-ტრა­გი­კუ­ლი პერ­სო­ნა­ჟიც და აი, ეს იყო ერთ-ერ­თი მთა­ვა­რი სირ­თუ­ლე, რო­დე­საც ნა­წარ­მო­ე­ბის სცე­ნა­ზე გა­ცოცხ­ლე­ბა­ზე ვმუ­შა­ობ­დით... რამ­დე­ნად გა­მოგ­ვი­ვი­და, ამას მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ვნა­ხავთ!

რე­ჟი­სორ­მა სას­ცე­ნო სივ­რ­ცე სამ პლა­ნად გა­ყო და ნაკ­ლე­ბად მოძ­რა­ვი დე­კო­რა­ცია შე­მოგ­ვ­თა­ვა­ზა. სპექ­ტაკ­ლის კომ­პო­ზი­ტო­რია ვა­ტო კა­ხი­ძე, კოს­ტი­უ­მე­ბის მხატ­ვა­რი - ნი­ნო სურ­გუ­ლა­ძე, ქო­რე­ოგ­რა­ფი - გია მარ­ღა­ნია. მო­ნა­წი­ლე­ო­ბენ: მარ­ლენ ეგუ­ტია, ეკა ნი­ჟა­რა­ძე, კა­ხა აბუ­აშ­ვი­ლი, ირ­მა ბე­რი­ა­ნი­ძე, და­ვით ხურ­ცი­ლა­ვა, ნი­კა კუ­ჭა­ვა, ალე­კო მა­ხა­რობ­ლიშ­ვი­ლი, ეკა ჩხე­ი­ძე, ბე­სო ბა­რა­თაშ­ვი­ლი, ქე­თი ცხა­კაია, გი­ვი ჩუ­გუ­აშ­ვი­ლი, ნი­ნო გა­ჩე­ჩი­ლა­ძე, ზა­ზა გო­გუ­ა­ძე, ჯა­ბა კი­ლა­ძე, ზა­ზა იაკაშ­ვი­ლი, ზუ­რაბ ბე­რი­კაშ­ვი­ლი, ირაკ­ლი ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლი, თა­მარ ბუხ­ნი­კაშ­ვი­ლი, ონი­სე ონი­ა­ნი, ზვი­ად სხირ­ტ­ლა­ძე, ზა­ზა სა­ლია, ბე­ქა გო­დერ­ძიშ­ვი­ლი, რო­ლანდ ოქ­რო­პი­რი­ძე, მა­ნა­ნა კო­ზა­კო­ვა, ბაია დვა­ლიშ­ვი­ლი, მა­კა შა­ლი­კაშ­ვი­ლი.

თამარ კიკნაველიძე
24 საათი 23.03.11

ცენზურა ზრდის ხელოვანს

 სპექტაკლი, რომელზედაც უნდა მოგითხროთ, არ გეგონოთ, რომ სცენაზე თამაშდება, არც თეატრის ფოიეში, არც სარდაფში და არც სხვენში, არც პარტერში... ლევან წულაძემ თავისი ახალი სპექტაკლი მსახიობებს საგანგებოდ მათთვის პარტერში შექმნილი ახალი კამერული სცენა შესთავაზა, სპექტაკლზე მისულ მაყურებელს კი – სცენაზე რკინის კონსტურქციის ამფითეატრონი. სცენიდან სპექტაკლი არასდროს მინახავს - მეთქი, რომ ვთქვა, მოვიტყუებ. ამ ხერხს ქართველი და უცხოელი რეჟისორები ძირითადად ინტერაქტივისთვის, სცენაზე გათამაშებულ ამბავში მაყურებლის ჩართულობისათვის, მსახიობსა და მაყურებელს შორის უშუალო კონტაქტისთვის, მოთხრობილი ამბისა თუ გათამაშებულში ერთგვარი მონაწილეობისათვის, კამერული ატმოსფეროს შექმნისათვის მიმართავენ.

მარჯანიშვილის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელს ლევან წულაძეს მაყურებელთან ახლო კონტაქტის დამყარების პრობლემა არასდროს ჰქონია, არც თავისი სპექტაკლებით, არც ტელევიზიით და არც უშუალოდ LIVE-ში. მას თითქმის არ დაუდგამს სპექტაკლი (დიდ და მით უმეტეს, კამერულ სივრცეში), რომელსაც მაყურებელი არ ჰყოლია, თუმცა მახსენდება მისი ყველაზე არაპოპულარული სპექტაკლი “გველისმჭამელი”, დადგმული ვაკის თეატრალურ სარდაფში, რომელიც მალევე მოიხსნა რეპერტუარიდან და მაყურებელმაც მიივიწყა. გადაჭარბებული არ იქნება, თუ ვიტყვი, რომ ასეთი ფართო მასშტაბის მოაზროვნე ჭოლა კრიტიკას უფრო ენატრება, ვიდრე ფართო მაყურებელს. რას ვიზამთ, გლობალიზაციისა და თანამედროვე საბაზრო ეკონომიკის პირობებში ვერც რეჟისორი და ვერც თეატრი თავს ვერ გადაირჩენს, რადგან ის პროდუქციას მაყურებლისთვის ქმნის და არა კრიტიკისთვის. ბევრჯერ ყოფილა ლევან წულაძის შემოქმედების სხვადასხვა ეტაპზე, როცა კრიტიკისა და მაყურებლის შეხედულებები ერთმანეთს დამთხვევია (“ფაუსტი”, “პიგმალიონი”, “ქალი ძაღლით”, “PRIVATE LIVES” და სხვ), მაგრამ “გველისმჭამელი” მაინც განსაკუთრებული კონცეფციის მატარებელი იყო. ეს იყო სპექტაკლი მკვეთრი პოზიციით და ორიგინალური მხატვრული გდაწყვეტით. ეს იყო ღრმად განსწავლული, მოაზროვნე, ფილოსოფოსი, მხატვრულად მოაზროვნე, დაუშრეტელი ფანტაზიის მქონე რეჟისორის სპექტაკლი. “გველისმჭამელი” შემთხვევით არ მიხსენებია, ის ლევან წულაძის მიერ ახლახან მარჯანიშვილის თეატრის დიდ სცენაზე დადგმულმა თანამედროვე იაპონელი დრამატურგის, სცენარისტისა და რეჟისორის კოკი მიტანის პიესის  "სიცილის აკადემია" - მიხედვით შექმნილმა სპექტაკლმა სახელწოდებით "ჟოლო" გამახსენა. ვფიქრობ, ლევან წულაძე ისევ ჩემთვის (და ბევრი ჩემი კოლეგისთვის) ყველაზე საინტერესო ამპლუაში წარსდგა.

“ჟოლო” ის სპექტაკლია, რომელშიც კიდევ ერთხელ გამოჩნდა რეჟისორის პოზიცია გარკვეულ საკითხებთან და თანამედროვეობასთან დაკავშირებით, ასევე მისი მსოფლმხედველობა, დახვეწილი თხრობის კულტურა და, რაც მთავარია, ყოველგვარი კეკლუცობის გარეშე, ხალასი იუმორი. იუმორი ამ სპექტაკლში ზუსტი დოზითაა, რადგან არ მოგადუნოს და, ამავდროულად, არ მოგწყვიტოს სპექტაკლის მთავარ თემას – ცენზურასთან ხელოვანის ურთიერთობას, რომელიც ასე საინტერესოა და თქვენ წარმოიდგინეთ აქტუალურიც.

ლევან წულაძემ, თუ არ ვცდები, პირველად თავისი რეჟისორული მოღვაწეობის მანძილზე მაყურებელსა და მსახიობებს ადგილები შეუცვალა, მსახიობები ნატო მურვანიძე და ნიკა კუჭავა პარტერიდან გვიამბობენ საინტერესო ისტორიას. მაყურებელი კი სცენაზე განათავსა. ადგილების გადანაცვლებამ მაყურებელსა და სცენას შორის არ ვიცი, რა შედეგი მოიტანა, ვერც რეჟისორის ამ ჩანაფიქრის ზუსტ გამშიფრავად გამოვდგები, მაგრამ ერთი სცენა კი განსაკუთრებულად მახსოვს ამ სპექტაკლიდან, როცა სპექტაკლის მსვლელობის დროს სცენის წრე დატრიალდა და ჩვენ, მაყურებლები უცნაური სანახაობის მხილველნი და მონაწილეები გავხდით. სცენის ტრიალის დროს, რომელზედაც მაყურებელია მოთავსებული, მსახიობები მათთვის საგანგებოდ შეკერილი სცენიდან გადმოდიან და მაყურებელთან ერთად ამ ტრიალში ერთვებიან, კულისები ნათდება და თეთრ და მწვანე ლაბირინთად იქცევა, რომელშიც ნეო (ნატო მურვანიძე) და ცუბაკი (ნიკა კუჭავა) დარბიან. ვფიქრობ, ლევან წულაძე ამ ორიგინალურად გადაწყვეტილი მიზანსცენის გამო სცენაზე მაყურებელს არ დასვამდა. ამ ფორმისკენ მას, სავარაუდოდ, პიესამ უბიძგა. ამ სპექტაკლის მთავარი გმირი ცენზურაა, რომელიც ბუდობს ორი მოქმედი პერსონაჟის სულში. ხელოვანს გამომუშავებული თვითცენზურის გრძნობა აქვს, ხოლო ცენზორს ხისტი, ურყევი ხასიათი. ცენზურა სხვაგვარი განზოგადებით კი გულისხმობს ერთგვარ აკრძალვას (პირობითად წითელ შუქს) და ნებადართულობას (მწვანე შუქს). თეატრშიც მისული მაყურებელი მსახიობების ერთგვარი ცენზორია. სწორედ მაყურებელზეა დამოკიდებული სპექტაკლის სიცოცხლისუნარიანობა. სწორედ ეს ადამიანები, ანუ მაყურებელი დასვა სცენაზე ლევან წულაძემ, რათა თითოელ მათგანს ეგრძნო მისი გემო, მისტიკური ბუნება და ხიბლი. პირადად მე ამაღლებული გრძნობა დამეუფლა და თავიდანვე ინტერესით განვეწყვე პარტერში გათამაშებული მოქმედებისადმი.

მიუხედავად იმისა, რომ მოქმედება სპექტაკლში გასული საუკუნის 40-იანი წლების იაპონიაში ომიანობისას ხდება (ამის შესახებ რადიო გვამცნობს), სულაც არ გაქვს შეგრძნება, რომ მოქმედება შენი რეალობიდან სადღაც შორს, თუნდაც ამომავალი მზის ქვეყანაში, შორეულ აღმოსავლეთში მიმდინარეობს, მით უმეტეს, სპექტაკლის პირველ ნაწილში. თავიდანვე იკვეთება ჩვენი რეალობისთვის დამახასიათებელი ნიუანსები, ახლად დანიშნული ცენზორი (ანუ ზემდგომი ორგანო, რომელიც კულტურის სფეროს კურირებს), რომელიც აცხადებს, რომ არ დადის თეატრში, არ აინტერესებს მწერლობა, რომ ამ სფეროში შემთხვევით მოვხდა, უფრო მეტიც, თავად ცენზორს ცენზურა უსარგებლო რამ ჰგონია. მსგავს სიტუაციაში თავად რეჟისორი თუ არა, მისი კოლეგების უმრავლესობა ნამდვილად ჩავარდნილა. უფრო მეტიც, სულ ახლახანს ქართულმა “ცენზურამ” კინაღამ აკრძალა მესხეთის თეატრის ერთ-ერთი ბოლო პრემიერა, ოთარ ქათამაძის “აივანი”. შეიძლება მაყურებელმა და მკითხველმა იფიქროს, XXI საუკუნეში რაღა დროს ცენზურააო, მაგრამ ლევან წულაძის სპექტაკლი სწორედ რომ აქტუალურ პრობლემას ეხმიანება და პრობლემის გადაჭრის გზასაც გვთავაზობს. სპექტაკლის მთავარი გმირის ნეოს მსგავსი ცენზორები, რომელსაც ზედმიწვენით მაღალპროფესიული ოსტატობით ასრულებს ნატო მურვანიძე, სამწუხაროდ, იშვიათად მოიძებნა ქართულ სინამდვილეში, ლევან წულაძე თავისი სპექტაკლით კი იდეალურ ვარიანტს გვიჩვენებს, როცა ცენზორი თავად ენთება ხელოვნებით და “იწამლება თეატრით” და ხელოვანის შემოქმედების მთავარი სტიმულატორ-გენერატორი ხდება. ცენზორი იყვარებს მწერლობასაც და თეატრსაც. ნატო მურვანიძის გმირი თავისი საქმის ნამდვილი პროფესიონალია. მისი პროფესიონალიზმი, პასუხისმგებლობის მაღალი შეგრძნება და გარეგნულად ხისტი ხასიათი აქცევს მას ხელოვანების მეგობრად და არა მტრად. კარგმა ცენზორმა ლევან წულაძის სპექტაკლში დადებითად განსაზღვრა კიდეც შემოქმედებითი პროცესი, ტენდენციები, რომლებიც, პირველ ყოვლისა, ეროვნულ ინტერესებსა და ხელოვანის სრულყოფას ემსახურებიან. ეს თემა ჩვენი თანამედროვეობისათვის დროულია და არა აბსტრაქტული, მნიშვნელოვანი და არა მეორეხარისხოვანი.

სპექტაკლი აგებულია ორი პერსონაჟის, ქალბატონი ნეოს (ცენზორი ნატო მურვანიძე) და ბატონი ცუბაკის (დრამატურგი ნიკა კუჭავა) დისკუსიაზე, აზრთა ჭიდილზე, საკუთარი პოზიციების დაცვაზე, რომელიც არც ისე მყარია და ხშირად კომპრომისული, არა ცალმხრივად. ამ დისკუსიაში, რომელიც გამართული დიალოგებით და დახვეწილი ქართული სალიტერატურო ენით მიმდინარეობს (პიესა თარგმნა ნინო კანტიძემ, მისი ენა აკადემიურია, მაგრამ ქმედითი), იკვეთება მხარეთა პოზიციები. ნატო მურვანიძე აქამდე არასდროს მინახავს მსგავს ამპლუაში. მსახიობი მწირი გამომსახველობითი ხერხების საშუალებით (რაც მოგეხსენებათ ბევრი მსახიობისთვის დაუძლეველ ბარიერად რჩება) აღწევს გარდასახვას არა მხოლოდ გარეგნულად, არამედ ქმედითად. გარდა ამისა, ორსაათაინი სპექტაკლის მანძილზე ნატო მურვანიძის გმირი მეტამორფოზას განიცდის. მკაცრი ცენზორი ეტაპობრივად, ლოგიკურად განვითარებული მოვლენების კვალდაკვალ იცვლება, გარდაიქმნება და იგი სრულიად დდებით პერსონაჟად გვევლინება. ვთვლი, რომ ნატო მურვანიძის ცენზორი არც სპექტაკლის დასაწყისშია უარყოფითი პერსონაჟი. იგი ცენზორია და სახელმწიფოს ინტერესებს იცავს, აქვს გემოვნება, როგორც რიგით მკითხველს და საკუთარ თავს არ აძლევს უფლებას, ოდნავი ლირიზმი შეიპაროს მასში. თავის მხრივ, ნიკა კუჭავას გმირიც – ცუბაკი- დადებითი პერსონაჟია, ერთი შეხედვით უსახური დრამატურგი, რომელიც ისევე განიცდის სხვადქცევის პროცესს, როგოგრც ნეო. სპექტაკლის ბოლოს ის გაზრდილ, დახვეწილ დრამატურგად გვევლინება. სწორედ ამ ორი სიკეთის დაპირისპირება არის სპექტაკლის მთავარი იარაღი, რაც ასე ითრევს მაყურებელს ამბავში.

თუ კი სპექტაკლის პირველ ნაწილში ნიკა კუჭავას გმირი სახელოვნებო და შემოქმედებით საკითხებში ჩაუხედავ ნეოს ერთგვარ მასტერ-კლასს უტარებს, სპექტაკლის მეორე ნაწილში თავად დრამატურგი აღმოჩნდება ნეოს მოწაფე. ეს პროცესი დიდი სიკეთის და წარმატების მომტანია ორივე მხარისათვის და, რა თქმა უნდა, სახელმწიფოსათვის. ნატო მურვანიძის გმირის გადაქცევა ხელოვანის იდეალურ მეგობრად ეტაპობრივად ხდება, თითქოს არაფერს უნდა ელოდო ხისტი ხასიათის ცენზორისაგან, რომელიც შენ მიერ მირთმეულ ჟოლოს ფუნთუშასაც კი არ იღებს, რათა ქრთამად არ ჩაუთვალონ, მაგრამ მისი მოდრეკა ცუბაკის მეშვეობით ხელოვნებამ მოახერხა. ნატო მურვანიძის გმირი თამაშის ახალ წესებს აკანონებს, ხელოვანიც იძულებულია მიიღოს ეს შემოთავაზება, წინააღმდეგ შემთხვევვაში ყველაფერს კარგავს. ნიკა კუჭავას აქამდეც უთამაშია მთავარი როლები მარჯანიშვილის თეატრის დიდ და მცირე სცენებზე, მაგრამ ეს როლი მისთვის განსაკუთრებულია, რადგან ამ ჟანრში და ამპლუაში იგი სტუდენტობის შემდგომ არ წარსმდგარა მაყურებლის წინაშე. ამ მასშტაბის როლი მას აქამდე არ უთამაშია. ახალგაზრდა მსახიობისთვის, რომელიც ჯერ კიდევ ზრდისა და ჩამოყალიბების ეტაპზეა, იოლი როდია, მარტომ პარტნიორობა გაუწიო ნატო მურვანიძეს. ნდობა ამ ორ მსახიობს შორის აშკარად არსებობს, ამას მაყურებელიც გრძნობს. თუმცა ნიკა კუჭავას მხატვრულ სახეს - ცუბაკს გამომსახველობითი ხერხების მრავალფეროვნება და ფერები მაინც აკლია. მსახიობი შინაგანად მაინც მონოსტილისტურია. ორსაათიანი ურთიერთობის მანძილზე ცენზორსა და დრამატურგს შორის მეგობრული ურთიერთობაც კი ყალიბდება, თითქოს დრამატურგი მოუშინაურდება კიდეც ცენზორს. ერთმა თეატრმცოდნემ ეს “მოშინაურება” მათ შორის სექსუალური ლტოლვისა და ვნების ჩასახვად აღიქვა, რაც, ჩემი აზრით, შორსაა ამ მოსაზრებისაგან. რეჟისორს ამაზე მინიშნება არ გაუკეთებია. პირიქით ის ხატავს წმინდა, ტიპურ, ჯანსაღ შემოქმედებით წვასა და თანამშრომლობას მათ შორის. ემოცია და აღფრთოვანება, რომელიც მათ შორის გაჩნდება, წარმოშობილია ხელოვენების სიყვარულით და შემოქმედებითი გატაცებით.

სპექტაკლის ფინალში დრამატურგი ცენზორს ემშვიდობება, ის ომში მიდის, თითქოს დრამატურგს იმედი არ აქვს უკან დაბრუნების და ჩატარებულ შემოქმედებით სამუშაოს დაკარგულად მიიჩნევს... აი, აქ კვლავ იყოჩაღებს იდეალური ცენზორი და მას ისეთი მხატვრული სიმართლით და დამაჯერებლობით ამხნევებს ცენზორი, რომ მაყურებელზედაც გადამდებია ეს ემოციები. სწორედ ეს სცენა ტოვებს მაყურებელში ოპტიმიზმის ნიშანს.

ლევან წულაძესთან ერთად სპექტაკლზე “ჟოლო” იმუშავა ახალგაზრდა რეჟისორმა თემო კუპრავამ, რომელსაც ფართო მაყურებელი როგორც “ეტიუდების ფესტივალის” იდეის ავტორსა და ორგანიზატორს იცნობს. ვფიქრობ, ახალგაზრდა რეჟისორმა ამ სპექტაკლზე ლევან წულაძესთან და ნატო მურვანიძესთან მუშაობისას დიდი გამოცდილება შეიძინა, რომელიც მას დამოუკიდებელი პროექტების შექმნისას აუცილებალად გამოადგება. კოსტიუმების მხატვარია ნინო სურგულაძე, ქორეოგრაფია და მუსიკალური გაფორმება კი გია მარღანიას ეკუთვნის.

ლევან წულაძემ პროგრამული მნიშვნელობის სპექტაკლი დადგა, რომელიც ბევრ სიკეთეს თესავს და ბევრი ჩინოვნიკისთვის სარგებელის მომტანიც უნდა გახდეს, მთავარია ქართველი ჩინოვნიკები თეატრებში შეიტყუონ, თუნდაც ლევან წულაძის ამ სპექტაკლზე, რომელიც აპრიორი მათ მიერ თეატრალური ხელოვნების შეყვარების მიზეზი გახდება.